Olej z rokitnika (rokitnikowy) - właściwości, na co pomaga i jak stosować

Co to jest olej z rokitnika i skąd pochodzi?

Rokitnik zwyczajny (Hippophae rhamnoides) to wytrzymały krzew o wąskich liściach i intensywnie pomarańczowych owocach, rosnący na półkuli północnej, od Himalajów, przez Syberię, po wybrzeża Europy. Jego owoce od wieków nazywano „jagodą królewską", a pozyskiwany z nich olej należy do najcenniejszych olejów w naturalnej fitoterapii.

Olej z miąższu czy z pestek?

Rozróżnia się dwa rodzaje oleju rokitnikowego:

• Olej z miąższu owoców: intensywnie pomarańczowy, najbogatszy w karotenoidy i kwas omega-7. To on odpowiada za charakterystyczną barwę i większość „kosmetyczno-regeneracyjnych" właściwości rokitnika.
• Olej z pestek: jaśniejszy, z większą zawartością kwasów omega-3 i omega-6 (w korzystnej proporcji ok. 1:1).

W praktyce „olej z rokitnika" najczęściej oznacza olej z miąższu lub połączenie obu frakcji. To wszechstronne połączenie jest zwykle najlepszym wyborem do codziennego stosowania.

Olej z rokitnika syberyjskiego - dlaczego pochodzenie ma znaczenie

Nie każdy rokitnik jest taki sam. O jakości oleju w dużej mierze decyduje to, gdzie i w jakich warunkach rosły owoce. Rokitnik z Syberii i Ałtaju uchodzi za szczególnie wartościowy i nie jest to wyłącznie kwestia marketingu.

Roślina rosnąca w surowym klimacie kontynentalnym mierzy się z dużymi wahaniami temperatur, mroźnymi zimami i krótkim, ale bardzo intensywnym i nasłonecznionym latem. W odpowiedzi na taki stres środowiskowy rokitnik intensywniej wytwarza związki ochronne: przeciwutleniacze, karotenoidy i witaminę C. Dodatkowo syberyjskie tereny upraw są zwykle oddalone od przemysłu, co sprzyja czystości surowca, a to istotne, bo owoce rokitnika kumulują w sobie składniki ze swojego otoczenia.

Syberia i Ałtaj to także historyczne zagłębie rokitnika: to tam od pokoleń pozyskiwano owoce i wyrabiano z nich olej, a w XX wieku prowadzono prace nad odmianami o wysokiej zawartości oleju i witamin. Wybierając olej, warto więc zwrócić uwagę na trzy rzeczy: pochodzenie surowca (rokitnik syberyjski), skład (najlepiej 100% oleju z rokitnika, bez dodatku tańszych olejów) oraz metodę pozyskania (najnowocześniejsza i najlepiej zachowująca wrażliwe składniki jest ekstrakcja CO₂, piszemy o niej niżej). W ofercie ARAM Natura stawiamy właśnie na olej rokitnikowy 100% z rokitnika syberyjskiego.

Rokitnik w tradycji od starożytności do dziś

Lecznicze właściwości owoców rokitnika opisywano już w starożytności. Hipokrates wspominał o korzystnym wpływie rokitnika na dolegliwości żołądka, a Awicenna zalecał olej z rokitnika przy ranach i oparzeniach. Łacińska nazwa rodzajowa Hippophae wywodzi się od greckich słów „koń" i „błyszczeć": wedle tradycji owocami rokitnika karmiono konie, by nabierały sił i nabłyszczały sierść.

W tradycji słowiańskiej olej z owoców rokitnika stosował m.in. Cyryl, twórca głagolicy, podczas podróży misyjnych. Na Syberii owoce jadano dla wzmocnienia i przeciw szkorbutowi (są bardzo bogate w witaminę C), a kozacy Jermaka w czasie podboju Syberii przygotowywali z nich olej do opatrywania ran. W drugiej połowie XX wieku olej z rokitnika zyskał popularność w oficjalnej medycynie rosyjskiej. Ta długa tradycja to jeden z powodów, dla których rokitnik wciąż budzi zainteresowanie, choć, jak zaznaczamy niżej, tradycja to nie to samo co dowód kliniczny.

Skład: co zawiera olej z rokitnika

W rokitniku zidentyfikowano ponad 190 związków biologicznie czynnych. To właśnie ich bogactwo decyduje o wszechstronności oleju:

• Kwas omega-7 (palmitooleinowy) to wyróżnik rokitnika: olej z miąższu zawiera go nawet 30–35%, podczas gdy w innych roślinach jest rzadki. Omega-7 naturalnie występuje w skórze człowieka i wiązany jest z regeneracją tkanek.
• Komplet kwasów omega 3, 6, 7 i 9: rokitnik to jedna z nielicznych roślin dostarczających wszystkie cztery rodziny kwasów omega naraz.
• Karotenoidy (prekursory witaminy A) odpowiadają za pomarańczową barwę i silne działanie antyoksydacyjne.
• Witamina E i inne związki lipofilowe: w oleju najważniejsze są witamina E oraz karotenoidy. Same owoce rokitnika są również bogate w witaminę C, ale jest ona rozpuszczalna w wodzie, dlatego nie należy utożsamiać jej zawartości w owocach z zawartością w oleju.
• Polifenole i flawonoidy (m.in. kwercetyna, izoramnetyna) to przeciwutleniacze wiązane z działaniem przeciwzapalnym.
• Fitosterole to związki roślinne wiązane z ograniczaniem wchłaniania cholesterolu.
• Mikroelementy: m.in. żelazo, wapń, magnez, potas, cynk i miedź.

Taki skład sprawia, że olej z rokitnika bywa nazywany „naturalnym kompleksem witaminowym", ale to też powód, by stosować go z umiarem i zgodnie z dawką: jego siła wynika z koncentracji składników.

Olej z rokitnika - właściwości i na co pomaga

Olejowi z rokitnika przypisuje się szerokie działanie. W skrócie najczęściej wymienia się:

• wsparcie antyoksydacyjne i przeciwzapalne,
• pomoc dla odporności,
• korzystny wpływ na serce (cholesterol, ciśnienie),
• wsparcie błon śluzowych układu pokarmowego,
• regenerację skóry i błon śluzowych (zewnętrznie).

Poniżej rozwijamy każdy z tych kierunków, z zaznaczeniem, na ile potwierdzają je badania (w dużej mierze wstępne lub na zwierzętach).

Działanie antyoksydacyjne

Dzięki karotenoidom, witaminom C i E oraz flawonoidom olej z rokitnika jest bogatym źródłem przeciwutleniaczy, które pomagają neutralizować wolne rodniki i ograniczać stres oksydacyjny, czyli proces wiązany z przyspieszonym starzeniem i rozwojem chorób cywilizacyjnych. To najlepiej udokumentowana właściwość rokitnika.

Wsparcie odporności

Kwas palmitooleinowy (omega-7) oraz flawonoidy (kwercetyna, izoramnetyna) wiązane są z korzystnym wpływem na układ odpornościowy i działaniem przeciwzapalnym. Badań u ludzi w tym obszarze wciąż brakuje, ale tradycyjnie rokitnik stosowano właśnie dla „wzmocnienia".

Serce, cholesterol i ciśnienie

Fitosterole z rokitnika mogą ograniczać wchłanianie cholesterolu z pożywienia. W badaniu z 2017 roku przyjmowanie niewielkiej ilości oleju z rokitnika dziennie wiązało się z obniżeniem ciśnienia oraz poziomu cholesterolu i trójglicerydów u osób z podwyższonymi wartościami (u osób z prawidłowymi wynikami efekt był słabszy). To obiecujące, ale pojedyncze obserwacje.

Poziom cukru we krwi

W badaniu z 2021 roku spożywanie przecieru z rokitnika wiązało się z nieznacznym obniżeniem glukozy na czczo u osób z zaburzeniami gospodarki cukrowej. Potrzeba więcej badań, a rokitnika nie należy traktować jako sposobu na leczenie cukrzycy.

Metabolizm i równowaga lipidowa

Kwas omega-7 (palmitooleinowy) jest przedmiotem badań pod kątem wpływu na metabolizm i stany zapalne. Przegląd ponad 40 prac wskazał na jego potencjalne działanie przeciwzapalne i korzystny wpływ na gospodarkę lipidową. To wciąż obszar badany; nie traktuj rokitnika jako środka odchudzającego, lecz jako element zdrowej diety.

Wątroba

Zawarte w oleju zdrowe tłuszcze, witamina E i karotenoidy mogą chronić komórki wątroby. Badania na zwierzętach (2018, 2020) wskazują na zmniejszenie stanu zapalnego wątroby i wsparcie jej regeneracji, jak dotąd bez potwierdzenia w badaniach na ludziach.

Skóra i gojenie (zewnętrznie)

Omega-7 i karotenoidy wspierają regenerację naskórka; tradycyjnie olej z rokitnika stosowano zewnętrznie przy drobnych oparzeniach (w tym oparzeniach słonecznych), otarciach i podrażnieniach, a pomocniczo bywa wykorzystywany także w pielęgnacji skóry narażonej na odleżyny, jako wsparcie regeneracji i nawilżenia naskórka. Szersze zastosowania pielęgnacyjne (twarz, cera dojrzała, włosy) opisujemy w osobnym artykule olej z rokitnika w kosmetyce.

Oczy i wzrok

Rokitnik jest źródłem karotenoidów (prekursorów witaminy A) oraz witamin C i E, ważnych dla prawidłowego funkcjonowania narządu wzroku. Badanie z 2019 roku łączyło codzienne przyjmowanie rokitnika ze zmniejszeniem zaczerwienienia i pieczenia oczu (zespół suchego oka). To pojedyncze obserwacje. Przy dolegliwościach oczu nie stosuj oleju do oka samodzielnie, skonsultuj się z lekarzem.

Błony śluzowe, gardło i jama ustna

Ze względu na działanie osłaniające i wspierające regenerację błon śluzowych olej z rokitnika bywa tradycyjnie stosowany pomocniczo przy podrażnieniach gardła i jamy ustnej. To zastosowanie wspomagające, a nie zamiennik leczenia stanów zapalnych.

Olej z rokitnika na żołądek i refluks - co warto wiedzieć

Wsparcie układu pokarmowego ma w przypadku rokitnika najdłuższą tradycję i to właśnie „na żołądek" najczęściej pije się ten olej. Mechanizm jest dwojaki: olej tworzy na błonie śluzowej cienką, osłaniającą warstwę, a zawarte w nim kwasy tłuszczowe (zwłaszcza omega-7) i karotenoidy wspierają jej regenerację. Badania sugerują, że olej z rokitnika może łagodzić stany zapalne w obrębie przewodu pokarmowego, stąd jego tradycyjne stosowanie przy nadkwaśności, podrażnieniach żołądka oraz wspomagająco przy nadżerkach.

Jak stosować na żołądek (tradycyjnie): ok. 1 łyżeczkę oleju przyjmowano na 20–30 minut przed posiłkiem lub na noc, w kilkutygodniowej kuracji. Przy nadkwaśności olej można popić letnią, niegazowaną wodą. To schemat tradycyjny, zawsze kieruj się też zaleceniem z opakowania.

Jak stosować olej z rokitnika? Dawkowanie i jak długo

Olej z rokitnika można stosować wewnętrznie (do picia) oraz zewnętrznie.

Do picia

• Tradycyjnie przyjmuje się ok. 1 łyżeczkę dziennie (w badaniach stosowano też mniejsze ilości). Zawsze kieruj się dawką podaną przez producenta na opakowaniu.
• Do codziennej suplementacji olej najlepiej przyjmować z posiłkiem: witaminy A, E i K oraz karotenoidy są rozpuszczalne w tłuszczach i lepiej się wtedy przyswajają. (Tradycyjne stosowanie przy dolegliwościach żołądkowych jest inne, przed posiłkiem; patrz sekcja o żołądku.)
• Olej ma wyrazisty, kwaskowo-owocowy smak; można popić go wodą lub dodać do jogurtu czy musli. Nie należy go mocno podgrzewać, bo wysoka temperatura niszczy część cennych związków.
• Jeśli zależy Ci na powtarzalnej dawce i neutralnym smaku, wygodniejszą formą są kapsułki.

Jak długo stosować?

Olej z rokitnika sprawdza się przy regularnym, ale rozsądnym stosowaniu, zwykle w kilkutygodniowych kuracjach. Nie należy przekraczać zalecanej dawki. Przy dłuższej suplementacji lub chorobach przewlekłych omów to z lekarzem.

Zewnętrznie

Na skórę olej nakłada się punktowo i cienko (intensywnie barwi na pomarańczowo). Szczegóły i przepisy znajdziesz w artykule kosmetycznym.

Jak przechowywać olej z rokitnika?

Olej z rokitnika jest wrażliwy na światło, ciepło i powietrze. Przechowuj go w ciemnej butelce, w chłodnym miejscu (po otwarciu najlepiej w lodówce) i szczelnie zamknięty, bo tak najdłużej zachowa karotenoidy i witaminy. Zwracaj uwagę na termin przydatności i zapach: zjełczały olej nadaje się tylko do wyrzucenia.

Olej z rokitnika - cena, formy i jak wybrać

Olej z rokitnika dostępny jest w kilku formach, a wybór zależy od wygody:

Cena oleju z rokitnika zależy od formy i pojemności, a kapsułki to zwykle wydatek rzędu kilkudziesięciu złotych za opakowanie. W ARAM Natura znajdziesz olej rokitnikowy 100% z rokitnika syberyjskiego (100 ml) oraz olej z rokitnika syberyjskiego w kapsułkach. Zobacz także inne oleje roślinne.

Jak pozyskuje się olej z rokitnika?

O wartości oleju decyduje nie tylko surowiec, ale i sposób jego pozyskania, a za najlepszą, najnowocześniejszą metodę uznaje się ekstrakcję dwutlenkiem węgla (CO₂), zwłaszcza w stanie nadkrytycznym. Dwutlenek węgla poddany wysokiemu ciśnieniu i odpowiedniej temperaturze staje się bezpiecznym rozpuszczalnikiem: wychwytuje cenne składniki z owoców, a następnie odparowuje, nie pozostawiając w gotowym produkcie żadnych toksycznych pozostałości. Dzięki temu olej zachowuje pełnię wrażliwych na temperaturę związków (karotenoidów, witamin, kwasów omega) i jest wolny od chemicznych rozpuszczalników.

Dla porównania, dwie starsze metody mają swoje ograniczenia:

• Tłoczenie na zimno: mechaniczne wyciskanie oleju z owoców bez podgrzewania; metoda prosta i naturalna, ale mniej wydajna, a olej łatwiej traci świeżość pod wpływem powietrza i światła.
• Ekstrakcja rozpuszczalnikami: wydajna i tania, lecz wymaga użycia chemicznych rozpuszczalników, których śladowe pozostałości mogą trafić do gotowego produktu.

Ekstrakcja CO₂ łączy zalety obu podejść, czyli czystość metody na zimno z wysoką wydajnością, bez ich wad. To właśnie tą metodą pozyskiwany jest olej rokitnikowy w ofercie ARAM Natura.

Przeciwwskazania, skutki uboczne i interakcje

Olej z rokitnika stosowany rozsądnie uchodzi za bezpieczny, a działania niepożądane są rzadkie. Warto jednak pamiętać:

• W jednym z badań część osób zgłaszała po kilku miesiącach przyjmowania nasilenie dolegliwości trawiennych i bóle stawów, dlatego przy długim stosowaniu obserwuj reakcję organizmu.
• Brak badań dotyczących bezpieczeństwa rokitnika w ciąży i podczas karmienia piersią oraz u małych dzieci, więc w tych sytuacjach stosuj wyłącznie po konsultacji z lekarzem.
• Rokitnik tradycyjnie uznawany jest za żółciopędny, stąd ostrożność przy kamicy żółciowej i chorobach pęcherzyka żółciowego.
• Przy przyjmowaniu leków (np. obniżających ciśnienie, cukier czy przeciwzakrzepowych) skonsultuj suplementację, bo możliwe jest nakładanie się działania.
• Tłusty olej może u niektórych osób nasilać objawy refluksu.

Najczęstsze pytania (FAQ)

Powiązane tematy

Zobacz też: olej z rokitnika na twarz, włosy i skórę (zastosowania kosmetyczne) oraz inne wschodnie surowce, na przykład czagę (hubę brzozową).

Źródła:

• Healthline, Sea Buckthorn Oil: Top 11 Health Benefits (skład, omega-7, badania nad ciśnieniem, cukrem, wątrobą, skórą).
• Zielińska A., Nowak I., Abundance of active ingredients in sea-buckthorn oil, PMC5438513 (zawartość kwasu palmitooleinowego/omega-7 30–35%).
• Marsiñach M.S. i in., The impact of sea buckthorn oil fatty acids on human health, PMC6589177.
• Wang Z. i in., Phytochemistry, health benefits, and food applications of sea buckthorn, PMC9763470 (działanie antyoksydacyjne, przeciwzapalne, hipolipidemiczne).
• WebMD, Sea Buckthorn – Uses, Side Effects, and More (bezpieczeństwo, ograniczenia dowodów).

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Suplementy diety nie mogą być stosowane jako substytut zróżnicowanej diety. Przy chorobach przewlekłych, w ciąży i przyjmowaniu leków skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.