Mumio (shilajit): co to jest, na co pomaga i jak stosować

Czym jest mumio i skąd się bierze?

Najkrótsza definicja pochodzi z dokumentu Komisji Europejskiej, która rozpatrywała status mumio w prawie żywnościowym: to produkt pochodzenia zarazem organicznego i mineralnego, powstający w wyniku procesów naturalnych w rejonach górskich. Ta sama definicja mówi o tym, co mumio zawiera: kwasy huminowe i fulwowe, składniki niehumusowe, w tym dibenzo-alfa-pirony, oraz różne minerały. Dokument dodaje jeszcze jedno zdanie, ważne dla każdego, kto porównuje opisy w internecie: mumio nie jest jednoznacznie zdefiniowane ani co do pochodzenia, ani co do składu.

Brzmi to jak zastrzeżenie urzędnika, ale opisuje rzecz trafnie. Mumio powstaje przez bardzo długi czas z rozłożonej materii roślinnej i mineralnej, pod wpływem mikroorganizmów, ciśnienia i temperatury. Skoro surowcem jest wszystko, co przez stulecia trafiało w daną szczelinę skalną, to skład próbki z Ałtaju nie musi być taki sam jak próbki z Himalajów. Z tego jednego faktu wynika większość różnic między produktami, o których piszemy niżej.

Gdzie występuje mumio

Mumio zbiera się w wysokich górach, a podawane wysokości różnią się zależnie od regionu i od źródła. Rejony, z których pochodzi surowiec dostępny w Europie, to Ałtaj i Zabajkale na Syberii, Tienszan w Kirgistanie, Himalaje, a także Kaukaz, Afganistan, Iran, Mongolia i Indie. Surowiec wypływa ze skalnych szczelin jako ciemna, lepka masa o charakterystycznym zapachu i gorzkim smaku. To, że jest zbierany ręcznie w terenie górskim, ma dwie konsekwencje: podaż jest ograniczona, a surowiec przed użyciem wymaga oczyszczenia, bo razem z nim zbiera się drobiny skał, pyły i zanieczyszczenia mikrobiologiczne.

Mumio, shilajit, mumijo, czyli jedna rzecz i kilka nazw

„Shilajit” to nazwa z sanskrytu i to ona dominuje w piśmiennictwie anglojęzycznym oraz w ajurwedzie. „Mumio” i „mumijo” to formy używane w Rosji i w Azji Środkowej, a w polskich sklepach przyjęło się „mumio”. W dokumentach unijnych i na etykietach figuruje jako synonim nazwa Asphaltum panjabinum. Wszystkie te określenia opisują ten sam surowiec, a różnice w opisach produktów wynikają zwykle nie z nazwy, tylko z miejsca pozyskania i sposobu przetworzenia.

Czym mumio nie jest

Trzy pomyłki powtarzają się na tyle często, że lepiej rozdzielić je od razu.

• Mumio to nie żywica. Wiele opisów nazywa je żywicą, bo tak wygląda i tak się zachowuje przy ogrzewaniu. Żywica jest jednak wydzieliną roślinną, a mumio ma pochodzenie mieszane, organiczno-mineralne, i tak właśnie klasyfikuje je prawo żywnościowe.
• Mumio to nie „mumia”. To rozróżnienie robi wprost dokument Komisji Europejskiej: mumio należy odróżniać od preparatu Mumia vera aegyptiaca, czyli proszku z rozłożonych mumii, sprzedawanego dawniej jako środek ludowy. Podobieństwo nazw jest przypadkowe.
• Mumio doustne to nie białe mumio z kremu. W sklepach spotkasz krem z białym mumio na stawy i mięśnie, który należy do kosmetyków do wcierania i do masażu, a nie do suplementów. To osobna kategoria produktów, opisana razem z resztą preparatów w dziale pielęgnacji stawów i mięśni. Reszta tego artykułu dotyczy mumio przyjmowanego doustnie.

Co zawiera mumio?

Skład mumio opisuje się przez trzy grupy składników i to podejście przyjmuje zarówno prawo unijne, jak i przeglądy naukowe. Pierwsza grupa to substancje humusowe: kwasy fulwowe, kwasy huminowe i huminy. Druga to składniki niehumusowe, wśród nich dibenzo-alfa-pirony, aminokwasy i fosfolipidy. Trzecia to minerały i pierwiastki śladowe, których w różnych analizach opisano kilkadziesiąt.

W przeglądzie z 2014 roku Sidney Stohs wskazał, że za obserwowane w badaniach efekty odpowiadają najprawdopodobniej dibenzo-alfa-pirony oraz kwasy fulwowe i ich pochodne. To ustalenie tłumaczy, dlaczego producenci standaryzują wyciągi właśnie na kwasy fulwowe: to parametr, który da się zmierzyć i podać liczbą na etykiecie.

Z kwasami fulwowymi wiąże się jeszcze jedno nieporozumienie. Kwas fulwowy bywa sprzedawany osobno, jako samodzielny preparat, i bywa przez to mylony z mumio. To nie to samo: kwas fulwowy jest jednym ze składników mumio, a nie jego odpowiednikiem. Preparat z samym kwasem fulwowym nie zawiera pozostałych składników opisanych wyżej, a badania, o których piszemy w następnej sekcji, prowadzono na wyciągach z mumio, nie na wyizolowanym kwasie fulwowym.

I tu wraca zmienność składu. Skoro mumio nie ma jednej, ustalonej receptury, to dwa opakowania z tą samą nazwą mogą się różnić zawartością kwasów fulwowych, a bez deklaracji producenta ta zawartość pozostaje po prostu nieznana. Preparat bez standaryzacji nie jest przez to gorszy, tylko nieporównywalny. Dlatego przy zestawianiu produktów patrzy się na deklarowaną ilość wyciągu w porcji dziennej, a nie na samą nazwę. Wracamy do tego w sekcji o wyborze preparatu.

Na co stosuje się mumio i co pokazały badania?

Mumio ma długą tradycję stosowania w ajurwedzie i w ziołolecznictwie Azji Środkowej, gdzie zaliczano je do środków wzmacniających, przyjmowanych przewlekle. Współczesne badania to zupełnie inny materiał: kilka prób z udziałem ludzi, znacznie więcej badań na zwierzętach i w hodowlach komórkowych. Poniżej opisujemy wyłącznie te pierwsze, z podaniem dawki, czasu i tego, co dokładnie mierzono. Każde z nich dotyczy konkretnego, standaryzowanego wyciągu, a nie mumio w ogóle.

Gęstość mineralna kości u kobiet po menopauzie

Spośród badań z udziałem ludzi opisanych w tym artykule to jest najdłuższe i obejmuje najwięcej osób. W badaniu opublikowanym w 2022 roku w czasopiśmie „Phytomedicine” wzięło udział 60 kobiet po menopauzie w wieku od 45 do 65 lat z osteopenią, czyli z obniżoną gęstością kości. Przez 48 tygodni przyjmowały placebo, 250 mg albo 500 mg wodnego wyciągu z shilajit dziennie. Gęstość mineralna kości odcinka lędźwiowego kręgosłupa i szyjki kości udowej w grupie placebo systematycznie spadała, a w obu grupach przyjmujących wyciąg spadek był hamowany zależnie od dawki. Różnica wobec placebo była istotna statystycznie w 24. i 48. tygodniu.

Autorzy mierzyli też markery obrotu kostnego oraz stresu oksydacyjnego i zmiany szły w tę samą stronę. Przy czytaniu tego wyniku pomocne są dwa zastrzeżenia. Po pierwsze, to jedno badanie na sześćdziesięciu osobach, a nie zbiór prac. Po drugie, badano określony wyciąg standaryzowany, więc wyniku nie przenosi się automatycznie na dowolną bryłkę mumio.

Synteza kolagenu u młodych mężczyzn

W badaniu opublikowanym w „Journal of Dietary Supplements” 35 rekreacyjnie trenujących mężczyzn w średnim wieku 21 lat przyjmowało przez 8 tygodni 500 mg albo 1000 mg shilajit dziennie, w porównaniu z placebo. Mierzono stężenie pro-c1alfa1 w surowicy, czyli markera syntezy kolagenu typu 1. W grupie przyjmującej 500 mg wartość wzrosła średnio z 42,5 do 82,3 ng/ml, a w grupie 1000 mg z 42,7 do 113,1 ng/ml. W grupie placebo nie zmieniła się.

Ten wynik bywa w internecie streszczany jako „mumio odbudowuje kolagen” i to jest nadinterpretacja. Zmierzono marker we krwi, a nie stan skóry, ścięgien czy stawów. Rozrzut wyników był przy tym bardzo duży, a autorzy policzyli osobno, u ilu uczestników zmiana przekroczyła próg uznany za istotny: przy 1000 mg u 75 procent badanych, przy 500 mg u 69 procent, a w grupie placebo u 30 procent.

Testosteron u mężczyzn w średnim wieku

W badaniu opublikowanym w 2016 roku w czasopiśmie „Andrologia” zdrowi ochotnicy w wieku od 45 do 55 lat przyjmowali 250 mg oczyszczonego shilajit dwa razy dziennie przez 90 dni, w schemacie z podwójnie ślepą próbą i placebo. Odnotowano istotny wzrost testosteronu całkowitego, testosteronu wolnego oraz DHEAS wobec placebo, przy zachowanych poziomach LH i FSH. Streszczenie tej pracy nie podaje liczby uczestników, więc jej tutaj nie podajemy.

Zmęczenie i wydolność fizyczna

Przy tym wątku dane są słabsze, niż sugeruje popularność mumio wśród osób trenujących. Przegląd Stohsa opisuje działanie adaptogenne i przeciwzmęczeniowe jako obserwowane w badaniach na zwierzętach i w części prac z udziałem ludzi, ale sam autor zaczyna od zdania, że dobrze kontrolowanych badań z udziałem ludzi jest stosunkowo niewiele, a przybywa przede wszystkim prac na zwierzętach i w hodowlach komórkowych. Wśród prac, do których dotarliśmy przy pisaniu tego tekstu, nic tego obrazu nie odwraca, a takie podsumowanie jest uczciwsze niż lista właściwości, którą spotyka się w polskich opisach.

Czego badania nie rozstrzygają

Trzy rzeczy powtarzają się we wszystkich pracach, które przejrzeliśmy. Prób z udziałem ludzi jest kilka, a nie kilkadziesiąt. Prawie każda dotyczy konkretnego wyciągu standaryzowanego, przygotowanego przez producenta, a nie surowca sypanego do kapsułki. I żadna z nich nie przekłada się na oświadczenie zdrowotne, które wolno umieścić na opakowaniu w Unii Europejskiej. Ta ostatnia sprawa ma osobną historię prawną, wartą jednego akapitu.

Mumio w Unii Europejskiej: suplement tak, dodatek do żywności nie

Status mumio w prawie żywnościowym rozstrzygnięto w procedurze konsultacji na podstawie artykułu 4 rozporządzenia (UE) 2015/2283 o nowej żywności, prowadzonej przez Niemcy. Wynik brzmi tak: mumio nie jest nową żywnością tylko wtedy, gdy jest stosowane jako suplement diety lub w suplemencie diety. W każdym innym zastosowaniu spożywczym jest nową żywnością i wymaga autoryzacji.

Powód jest historyczny. Zgłaszający nie przedstawił dowodów na znaczące spożycie mumio w Unii przed 15 maja 1997 roku, czyli przed datą graniczną dla nowej żywności, i takich dowodów nie dostarczyły też konsultacje z niemieckimi urzędami. Za to Czechy potwierdziły, że u nich mumio stosowano w suplementach diety przed tą datą i to przesądziło o wyjątku dla suplementów. Sam surowiec zakwalifikowano jako żywność pochodzenia mineralnego albo pochodzącą z roślin lub ich części.

Z tym wiąże się druga sprawa, czyli oświadczenia zdrowotne. Oświadczenia dotyczące roślin i ich przetworów są w Unii od lat zawieszone, a Europejski Urząd do spraw Bezpieczeństwa Żywności ma ich w tym stanie ponad półtora tysiąca. Zawieszenie nie oznacza zakazu, bo część takich sformułowań wolno stosować na zasadach przejściowych, dopóki Komisja i państwa członkowskie nie rozstrzygną sprawy. W unijnym rejestrze nie znaleźliśmy natomiast zatwierdzonego oświadczenia zdrowotnego dla mumio.

Dla czytającego etykietę wniosek jest praktyczny: za zdaniami w rodzaju „wspiera odporność” czy „poprawia metabolizm” nie stoi oświadczenie zatwierdzone dla mumio, a ocena, czy w danym brzmieniu wolno ich użyć, wymaga sprawdzenia wykazu oświadczeń oczekujących oraz przepisów krajowych. Przy porównywaniu opisów w sklepach internetowych sam wygląd zdania nie mówi więc nic o tym, czy stoi za nim dowód.

Rodzaje mumio: ałtajskie, himalajskie, kirgiskie, oczyszczone, żywe

Nazwy na etykietach opisują trzy niezależne rzeczy naraz: pochodzenie surowca, stopień jego przetworzenia i postać handlową. Mieszanie tych trzech poziomów jest głównym powodem, dla którego półka z mumio wygląda na nieprzejrzystą.

Pochodzenie: Ałtaj, Himalaje i Tienszan

Mumio ałtajskie pochodzi z gór południowej Syberii. Mumio himalajskie, częściej sprzedawane pod nazwą shilajit, pochodzi z pasma himalajskiego i weszło do sprzedaży w Europie później, wraz z popularnością ajurwedy. Trzecim regionem, z którego mumio trafia do polskich sklepów, jest Tienszan w Kirgistanie. Na opakowaniu takiego preparatu może figurować sama nazwa kraju, bez nazwy pasma.

Ponieważ skład zależy od miejsca zbioru, mumio z tych regionów może się różnić proporcjami składników. Wskazują na to dwie prace z lat 2025 i 2026, w których porównano próbki z Iranu, Indii, Nepalu, Rosji i Kirgistanu: zawartość kwasów fenolowych oraz chlorków i siarczanów wyraźnie różniła się między regionami. Z Kirgistanu i z Rosji pochodziło w nich jednak po jednej próbce surowca, więc na tej podstawie nie da się uznać żadnego regionu za mocniejszy. Praktyczna różnica jest inna: przy mumio ałtajskim częściej spotkasz tabletki i pasty, a przy himalajskim kapsułki i proszki.

Oczyszczone, żywe, czyli co robi się z surowcem

Surowiec prosto ze skały zawiera domieszki mineralne i organiczne, dlatego przed sprzedażą przechodzi oczyszczanie, zwykle przez rozpuszczanie w wodzie, filtrację i odparowanie. Określenie „oczyszczone” na opakowaniu odnosi się właśnie do tego procesu i to jego dotyczą wszystkie opisane wyżej badania z udziałem ludzi, bo prowadzono je na wyciągach, nie na surowcu. Nazwa „żywe”, spotykana przy mumio himalajskim, jest nieuregulowanym określeniem handlowym. Producenci używają jej zarówno przy paście, jak i przy proszku oraz kapsułkach z tej samej linii, więc sama w sobie nie mówi nic o sposobie przetworzenia ani o klasie jakości. Jeżeli zależy Ci na powtarzalności porcji, to informacja o oczyszczeniu i deklarowana ilość wyciągu mówią więcej niż samo słowo na froncie opakowania.

Postać: pasta, proszek, tabletki, kapsułki

Postać zmienia dwie rzeczy: sposób odmierzania porcji i wygodę. Tabletki i kapsułki mają porcję odmierzoną fabrycznie, więc nie trzeba nic ważyć ani rozpuszczać. Pasta i proszek pozwalają odmierzyć porcję zgodną z etykietą, dołączoną szpatułką albo miarką, i dają tradycyjny sposób przyjmowania, ale wymagają przygotowania roztworu oraz mają wyrazisty, gorzki smak. Poniżej postacie z porcjami dziennymi odczytanymi z etykiet preparatów z naszej oferty.

Jakość mumio: metale ciężkie i co naprawdę znaczy „oczyszczone”

Żaden z sześciu polskich artykułów, które sprawdziliśmy przy pisaniu tego tekstu, nie zajmuje się jakością surowca, a to ona decyduje o tym, czy produkt nadaje się do przyjmowania. Mumio jest surowcem mineralnym zbieranym w środowisku naturalnym, więc razem ze składnikami pożądanymi zbiera to, co znajduje się w skale.

Co znaleziono w badaniach

Przegląd opublikowany w 2024 roku w „Biological Trace Element Research” zestawił dane o zawartości metali w shilajit z prac z całego świata. Opisano w nim około 65 różnych metali, w tym takie, których obecność ma znaczenie toksykologiczne: miedź, glin, ołów, arsen, kadm i rtęć. Autorzy przypominają dopuszczalne poziomy przyjęte dla surowców zielarskich: kadm 0,20 i 0,30 ppm, rtęć 1 ppm, arsen i ołów po 10 ppm, miedź 20 ppm, cynk 50 ppm. Ich wniosek z zestawienia jest dwuczłonowy: w większości analizowanych prac poziomy metali mieściły się poniżej limitów, ale w części badań je przekraczały, a spożywanie shilajit bez wiedzy o zawartości metali nie jest bezpieczne.

Cleveland Clinic, opisując shilajit w materiale zaktualizowanym w marcu 2025 roku, wymienia wśród możliwych zanieczyszczeń surowca glin, arsen, kadm, chrom, rtęć, tal i ołów oraz grzyby, i na tej podstawie zaleca wybieranie produktów badanych przez niezależne laboratorium, z certyfikatem analizy.

Osobna praca z 2025 roku, opublikowana w „BMC Chemistry”, zmierzyła zawartość talu, pierwiastka o dobrze udokumentowanej toksyczności, w 13 próbkach surowego mumio z Iranu, Indii, Nepalu, Rosji i Kirgistanu oraz w 5 suplementach kupionych przez internet. W surowcu wyniki rozciągały się od wartości poniżej granicy wykrywalności do 0,226 µg na gram, przy czym próbki irańskie miały w tym zestawieniu wartości najwyższe, a próbka rosyjska 0,010 µg na gram. W suplementach tal sięgał 0,5 µg na gram, czyli jedna tabletka wnosiła do organizmu do 0,095 µg tego pierwiastka.

Rozstrzygające jest porównanie tych dwóch grup. Trzy z pięciu przebadanych suplementów zawierały więcej talu niż surowe mumio, z którego takie preparaty się wytwarza. Autorzy nie ustalili, z czego te różnice wynikały, bo nie badali par złożonych z surowca i zrobionego z niego preparatu. Wniosek dla kupującego jest przez to ostrożniejszy, ale i tak odwrotny do intuicji: ani postać produktu, ani słowo „oczyszczone” na opakowaniu nie przesądzają o zawartości metali. Przesądza wynik analizy konkretnej partii.

Na co patrzeć przed zakupem

Z powyższego wynika lista kontrolna, którą da się zastosować przy każdym opakowaniu, w odróżnieniu od popularnych w internecie porad w rodzaju rozpuszczania bryłki w wodzie.

• Postać oczyszczona zamiast surowca. Oczyszczanie jest etapem, na którym usuwa się domieszki, i to na wyciągach oczyszczonych prowadzono badania.
• Deklarowana ilość mumio w porcji. Bez liczby na opakowaniu nie da się porównać dwóch preparatów ani odnieść ich do dawek z badań.
• Standaryzacja na kwasy fulwowe. To parametr składu, który producent może podać liczbą. Wyciąg standaryzowany na 40% kwasów fulwowych daje inną porcję tych związków niż wyciąg bez deklaracji, nawet przy tej samej masie.
• Certyfikat analizy konkretnej partii. To jest kryterium najbliższe temu, o co chodzi: wynik z laboratorium, najlepiej niezależnego, obejmujący metale ciężkie i czystość mikrobiologiczną. Przy surowcu zbieranym w górach powtarzalność zapewnia kontrola każdej partii, a nie wygląd bryłki ani zapewnienie ogólne.

Jak stosować mumio?

Dawki podajemy w dwóch grupach, bo to dwie różne rzeczy. Pierwsza to porcje stosowane w badaniach, druga to zalecenia producentów z opakowań. Nie należy ich mieszać: dawka z badania dotyczy konkretnego wyciągu, którym badanie było prowadzone.

Dawki, które sprawdzano w badaniach

• 250 mg i 500 mg dziennie przez 48 tygodni w badaniu nad gęstością kości u kobiet po menopauzie.
• 500 mg i 1000 mg dziennie przez 8 tygodni w badaniu nad markerem syntezy kolagenu u młodych mężczyzn.
• 250 mg dwa razy dziennie przez 90 dni w badaniu nad poziomem hormonów u mężczyzn w wieku od 45 do 55 lat.

Widać z tego, że badane porcje mieściły się mniej więcej w przedziale od 250 do 1000 mg dziennie, przy stosowaniu liczonym w tygodniach i miesiącach, a nie w dniach. Zalecenia z opakowań preparatów dostępnych w Polsce mieszczą się w tym samym rzędzie wielkości: zwykle jedna albo dwie porcje dziennie.

Jak przygotować pastę i proszek

Postępuj zgodnie z etykietą konkretnego preparatu, bo to ona rozstrzyga. Przy paście z naszej oferty wygląda to tak: porcję odmierza się dołączoną szpatułką i rozpuszcza w mniej więcej 75-100 ml ciepłej, nie wrzącej wody, bezpośrednio przed wypiciem. Przy proszku porcją jest jedna miarka i rozpuszcza się ją tak samo. Wody nie dolewa się do całego opakowania, bo producent zaleca przechowywanie preparatu w suchym miejscu. Smak jest wyraźnie gorzki i to jest zwykle powód, dla którego ktoś przechodzi na kapsułki.

Pora dnia i jak długo

Porę przyjmowania i długość stosowania ustala etykieta konkretnego preparatu. Tradycyjnie mumio przyjmuje się rano lub przed południem i tak też opisują to karty produktów w postaci pastowatej i sypkiej. Preparaty w kapsułkach i tabletkach producenci zalecają popijać wodą, często w trakcie posiłku. Co do czasu stosowania: opisane wyżej badania trwały 8 tygodni, 90 dni i 48 tygodni, więc kilkudniowe przyjmowanie nie odpowiada niczemu, co w nich sprawdzano. Przy dłuższej suplementacji rozsądnie jest obserwować własną tolerancję, a przy chorobach przewlekłych i przyjmowaniu leków ustalić schemat z lekarzem.

Kto powinien zachować ostrożność

Mumio jest surowcem o długiej historii stosowania, a przegląd Stohsa opisuje jego bezpieczeństwo jako dobrze udokumentowane w badaniach na zwierzętach i z udziałem ludzi. To nie znaczy, że jest obojętne dla każdego. Cleveland Clinic wymienia grupy, w których zaleca wcześniejszą rozmowę z lekarzem, i ta lista jest konkretna.

• Ciąża, karmienie piersią i starania o dziecko.
• Dzieci. Cleveland Clinic odradza podawanie mumio dzieciom, a powodem jest niewielka liczba badań nad bezpieczeństwem w tej grupie, nie stwierdzona szkodliwość. Producenci bywają tu mniej ostrożni: część etykiet dopuszcza stosowanie od 14. roku życia.
• Choroby serca, zaburzenia ciśnienia, przyjmowanie leków przeciwzakrzepowych oraz zaburzenia krzepnięcia.
• Cukrzyca i inne stany wpływające na poziom glukozy, a także choroby wątroby i nerek.
• Hemochromatoza, czyli nadmierne wchłanianie żelaza.
• Choroby z nadmierną aktywnością układu odpornościowego.

Jeżeli po rozpoczęciu przyjmowania pojawią się dolegliwości żołądkowe, wysypka albo złe samopoczucie, rozsądnie jest odstawić preparat i skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą. Przy objawach ogólnoustrojowych, takich jak duszność, obrzęk warg i gardła albo omdlenie, obowiązuje kontakt z numerem alarmowym 112, bo to obraz reakcji uczuleniowej, a nie kwestia doboru suplementu. Osobno jedna zasada, która nie podlega dyskusji: suplementu nie stosuje się zamiast leków ani jako powodu do ich odstawienia, zwłaszcza przy leczeniu przeciwzakrzepowym i przy cukrzycy.

Które mumio wybrać?

Nie ma jednego preparatu dobrego dla wszystkich, jest za to kilka prostych kryteriów: postać, deklarowana ilość mumio w porcji i to, czy wyciąg jest standaryzowany. Poniżej zestawienie preparatów z naszej oferty ustawione według tych kryteriów, a nie według popularności. Pełna półka znajduje się w kategorii mumio i shilajit.

Najczęstsze pytania o mumio

Powiązane produkty i tematy

Preparaty doustne, o których mowa w tym artykule, zebrane są w kategorii mumio i shilajit. To tam stoją obok siebie oba pochodzenia surowca oraz tabletki, kapsułki, pasta, proszek i preparat płynny, więc porównanie ceny za porcję jest tam najłatwiejsze. Kremy i balsamy z mumio, w tym te z białym mumio, są osobnym działem: pielęgnacja stawów i mięśni. Jeżeli zainteresował Cię wątek gęstości kości, produkty przypisane do tego obszaru zbiera kategoria stawy, kości i mięśnie.

Mumio nie jest jedynym surowcem ze wschodniej półki, który ma długą tradycję stosowania i podobnie niejednoznaczny stan badań. Podobnie wygląda to przy czadze, czyli hubie brzozowej, opisanej w osobnym artykule, a preparaty z niej znajdziesz w kategorii befungin i czaga.

Źródła

• Komisja Europejska, Consultation request for determination of novel food status: Mumijo, art. 4 rozporządzenia (UE) 2015/2283. food.ec.europa.eu
• Pingali U., Nutalapati C., Shilajit extract reduces oxidative stress, inflammation, and bone loss to dose-dependently preserve bone mineral density in postmenopausal women with osteopenia: A randomized, double-blind, placebo-controlled trial, Phytomedicine 2022;105:154334. Badanie z udziałem ludzi, 60 kobiet, 48 tygodni. PubMed
• Neltner T.J. i wsp., Effects of 8 Weeks of Shilajit Supplementation on Serum Pro-c1α1, a Biomarker of Type 1 Collagen Synthesis: A Randomized Control Trial, Journal of Dietary Supplements 2024;21(1):1-12. Badanie z udziałem ludzi, 35 mężczyzn, 8 tygodni. PubMed
• Pandit S. i wsp., Clinical evaluation of purified Shilajit on testosterone levels in healthy volunteers, Andrologia 2016;48(5):570-575. Badanie z udziałem ludzi, 90 dni. PubMed
• Hussain A. i wsp., Hazardous or Advantageous: Uncovering the Roles of Heavy Metals and Humic Substances in Shilajit (Phyto-mineral) with Emphasis on Heavy Metals Toxicity and Their Detoxification Mechanisms, Biological Trace Element Research 2024;202(12):5794-5814. Przegląd piśmiennictwa. PubMed
• Kamgar E. i wsp., Quantifying of thallium in Shilajit and its supplements to unveil the potential risk of consumption of this popular traditional medicine, BMC Chemistry 2025. Analiza 13 próbek surowca i 5 suplementów. PubMed Central
• Cleveland Clinic, A Quick Introduction to Shilajit, aktualizacja z 11 marca 2025. health.clevelandclinic.org

Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza ani farmaceuty. Opisane preparaty są suplementami diety, a nie lekami.